Tìm mình trong thế giới hậu tuổi thơ dẫn dắt người đọc vào thế giới của những người trẻ trong độ tuổi từ 15 đến 24, là độ tuổi không còn trẻ nhưng cũng chưa thực sự là người lớn.
Ở thế giới đó có sự run rẩy của cái va chạm cơ thể lần đầu, có tình yêu, những chuyến đi xa, nỗi hoang mang, băn khoăn về hiện sinh. Nhưng bao trùm lên tất cả, thực chất là nỗi đau. Nỗi đau đến từ sự trống rỗng của một đứa trẻ lớn lên trong gia đình lạnh lẽo, sự tuyệt vọng khi bị giam cầm trong chiếc lồng son mang tên tình yêu cha mẹ.
Đôi nét về tác giả
Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang là người Áo gốc Việt, ông hiện là chuyên gia phát triển, nhà hoạt động xã hội và tác giả chính luận, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Cộng đồng (CECODES) tại Hà Nội. Ông từng tốt nghiệp thạc sĩ công nghệ thông tin, ĐH Kỹ thuật Ilmenau ở Đức và có bằng tiến sĩ trong lĩnh vực kinh tế phát triển của ĐH Công nghệ Vienna, Áo.
Review sách
Sách gồm có 4 phần với gần 400 trang sách. Là những mẩu chuyện nhỏ kể về những đứa trẻ sống trong thế giới vắng bóng người lớn. Những đứa trẻ “bị nhầm vai”, chúng vốn dĩ cần được yêu thương, che chở từ cha mẹ, nhưng chính chúng lại trở thành chỗ dựa tinh thần cho các bậc phụ huynh của mình.
Sau khi lớn lên, mỗi đứa trẻ hình thành cho mình một thế giới riêng, khép kín và tách biệt với bên ngoài. Rất nhiều trong số chúng gặp không ít các vấn đề về tâm lý, thậm chí là trầm cảm và có ý nghĩ tự hại.
Nội dung chính
Các chương sách:
- Phần 1: Thế giới vắng bóng người lớn
- Phần 2: Những đứa trẻ bị nhầm vai
- Phần 3: Trong ngục tù của tình yêu
- Vĩ Thanh: Hành trình chữa lành
Đánh giá sách (phiên bản cũ)
- Số trang: 396 trang
- Giấy: Bìa cứng đẹp, chất lượng giấy tốt, có trang minh họa Couche
- Kích thước: Bằng cuốn sổ A5
- Font chữ: Hơi nhỏ nhưng vẫn dễ đọc
- Chấm điểm: 3.5/5 điểm
Ưu điểm
- Thực tế với bối cảnh văn hóa, khai thác các trường hợp đời thật tại Việt Nam trong bối cảnh gia đình và các áp lực người Việt thường gặp.
- Triển khai theo hướng tập hợp các câu chuyện đời thực ngắn gọn, dễ đọc, dễ tiếp cận, không nặng tính lý thuyết, hàn lâm, người đọc dễ dàng soi chiếu bản thân mà không gặp phải rào cản thuật ngữ.
- Gợi mở con đường chữa lành.
Điểm giới hạn
- Ngôn ngữ gai góc và trực diện khi tác giả giữ nguyên các từ văng tục của nhân vật khiến người đọc cảm thấy bất ngờ.
- Các câu chuyện trong sách có mức độ khắc nghiệt cao nên dễ trở thành yếu tố kích hoạt (trigger) khiến người đọc cảm thấy bị quá tải và rơi vào trạng thái hoảng loạn.
Đối tượng đọc sách
- Cha mẹ, thầy cô: Những người lớn muốn tìm hiểu thế giới nội tâm của con trẻ, học cách lắng nghe, thấu hiểu, tránh gây tổn thương cảm xúc cho thế hệ sau dù là vô tình.
- Người trẻ: Tìm thấy lời giải đáp cho những chông chênh tuổi mới lớn và hành trình tìm kiếm bản sắc cá nhân.
- Cần cân nhắc: Những độc giả đang có vấn đề về sức khỏe tâm thần hoặc có những tổn thương chưa sẵn sàng đối diện.
Phản tư của người đọc
Dưới đây là những trăn trở, băn khoăn của chính tôi khi đi qua từng chương sách.
Trong thế giới vắng bóng người lớn
Những đứa trẻ thiếu vắng đi tình thương của cha mẹ, cùng với sự tò mò tuổi mới lớn, chúng đã tìm đến những thú vui kém lành mạnh bên ngoài xã hội.
Em ấy chấp nhận làm “người tình bên lề” để thỏa mãn cảm xúc. Dù không đặt tình cảm vào các mối quan hệ. Em vẫn đau khổ khi đối phương rời đi mà không có tín hiệu báo trước.
Em cảm thấy lạc lối khi mình không cảm nhận được sự kết nối của gia đình. Khi cần đến sự quan tâm, hỏi han từ mẹ, thì đáp lại em là câu nói “mày cần bao nhiêu tiền“. Đó cũng chính là lúc sự Bỏ mặc cảm xúc (Emotional Neglect) diễn ra.
Chính sự thiếu gắn kết với người chăm sóc khiến cho em cảm thấy không an toàn. Em luôn ở trong trạng thái sợ hãi, bất an, khó xây dựng được cho mình những mối quan hệ lành mạnh. Dù không đặt trái tim vào đấy, em vẫn sụp đổ khi đối phương rời đi. Bởi chính sự ra đi đó kích hoạt nỗi sợ cốt lõi của một đứa trẻ mang kiểu Gắn bó lo âu (Anxious Attachment), hay nói cách khác là nỗi sợ bị bỏ rơi.
Những đứa trẻ bị nhầm vai
Em sống trong hoàn cảnh bố mẹ li dị nhau. Bố nghiện ngập, mẹ cùng lúc quen 2 người đàn ông. Em lo lắng, mua thuốc cho bố mỗi khi ông lên cơn đau. Khi chứng kiến mẹ qua lại với nhiều người đàn ông, em nhắc nhở mẹ điều ấy là không nên.
Bi kịch kéo dài đến khi trưởng thành. Đứng trước hai người bạn trai thích thầm mình cùng bị đứt tay. Em vô thức hướng về người có quá khứ nhiều tổn thương hơn, lo lắng bạn ấy không biết cách băng bó hay uống thuốc. Ngược lại với người bạn chững chạc, chu đáo, em cho rằng bạn ấy sẽ biết cách tự băng bó cho mình thôi.
Vô thức hướng sự chú ý đến những người giống bố mẹ mình vì em đã quá quen với vai trò của một người lớn thường trực chăm sóc người khác. Đây chính là Khuynh hướng cưỡng chế lặp lại (Repetition Compulsion), là khi liên tục tái hiện lại những mối quan hệ tổn thương từ quá khứ để tiếp tục kịch bản quen thuộc mà em từng trải qua.
Với những đứa trẻ tương tự, thường trực trong chúng là cảm giác chông chênh, thiếu thốn và bất an. Chúng có thể phản ứng theo 2 hướng:
Trở thành một người thiếu khả năng độc lập, luôn đuổi bám người khác, cảnh giác, lo lắng, mong muốn đối phương phải cam kết không bỏ rơi mình. Nhưng sâu bên trong vẫn không tin tưởng họ.
Hoặc trở thành một người chôn vùi mong muốn được yêu thương, gần gũi. Tự mình dựng lên hàng rào phòng vệ để bảo vệ mình trước nỗi đau đến từ sự thất vọng do nhu cầu tình cảm không được đáp ứng. Và rồi chúng trở thành những người thiếu cởi mở trong cảm xúc.
Vĩ Thanh hành trình chữa lành
Khi phải chịu quá nhiều tổn thương từ sự rối rắm trong cấu trúc gia đình
“Có nhiều tình huống khiến tôi phải khóc lắm, như cái lần cô giáo cho bài tập vẽ cây phả hệ gia đình. Tôi chả biết vẽ như thế nào. Gia đình tại sao lại vẽ thành ba nhánh? Tại sao lại có một người như mẹ mình mà không phải mẹ mình? Nước mắt tôi rơi xuống tờ giấy trắng” – trích đoạn từ sách
Sau những tổn thương từ gia đình, em quyết định đăng ký đạp xe đi xuyên Việt. Ở đó em gặp những người xa lạ, nhưng đồng cảnh ngộ với mình. Cùng nhau hát dưới trăng, lội qua bờ suối, vừa đi vừa hát, gặp ai cũng vẫy chào, tự mình thử nếm mùi tự do. Dần dần em cảm nhận được sự chuyển hóa cá nhân.
Em học cách Tự tái nuôi dưỡng (Reparenting) đứa trẻ bên trong mình. Khi nỗi sợ bên trong trỗi dậy mà không có ai bên cạnh ôm ấp, em học cách tự đứng lại, ôm lấy chính mình và gọi tên nỗi sợ ấy.
“Gần 20 tuổi tôi vẫn là một đứa trẻ, nhưng điều đó không sao, tôi vân đang học để trưởng thành” – trích đoạn trong sách
Tạm kết
Có những khoảnh khắc tôi cảm thấy nghẹt thở khi đối diện với những câu chuyện quá đỗi khắc nghiệt. Những đứa trẻ thiếu vắng tình thương, những tổn thương chồng chất từ gia đình hiện lên sống động. Như thể trước mắt tôi là những đứa trẻ phải mang thân xác của người lớn để gánh vác những tổn thương không thuộc về mình.
Nhưng rồi khi đến chương Vĩ Thanh, tôi đã không giữ được nước mắt. Là nước mắt của sự thấu cảm, nhẹ nhõm. Ít ra sau khi đi qua những chằn chịt trong quá khứ, đã có các nhận vật tìm thấy một cái “tạm kết” cho mình, dám đối diện và ôm lấy nỗi sợ, học cách lớn lên từng ngày.
Khi đọc cuốn sách này, tôi cũng đang loay hoay trong cuộc khủng hoảng hiện sinh đời mình. Tôi đang trên hành trình tìm kiếm bản sắc cá nhân và trả lời cho câu hỏi: Tôi là ai? Cuốn sách không viết ra cho tôi một đáp án hoàn chỉnh, nhưng nó cho tôi một thông điệp rằng: Mình vẫn còn đang là một đứa trẻ học cách trưởng thành. Có lẽ đó là bước khởi đầu dũng cảm nhất rồi.
Lưu ý nhỏ từ người viết (Trigger Warning): Các câu chuyện trong cuốn sách này chân thực đến mức đôi lúc có thể mang lại cảm giác khó chịu, nghẹt thở. Đặc biệt, với những ai đang phải đối diện với các vấn đề về sức khỏe tâm thần, một số tình tiết có thể trở thành yếu tố kích hoạt những tổn thương cũ. Hãy chuẩn bị một không gian an toàn và thực sự lắng nghe bản thân trước khi mở từng trang sách nhé!
Người viết: Mỹ Trinh
